VoM.mn - Voice of Mongolia

Дэлхийн цаатнуудын VIII их хурал Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур суманд болов

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

2025 оны байдлаар цаа бугаа маллан амьдардаг 120 гаруй цаатан өрх, 3000 орчим цаа буга манай улсад байна

Дэлхийн цаатнуудын VIII их хурал Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур суманд болж байна. Хурлаар "Цагааннуурын тунхаглал"-ыг батална. Энэ удаагийн хуралд Монгол, Норвеги, Швед, Финланд, Канад, АНУ-ын Аляска, Гренланд, Хятад, Шотланд зэрэг улс, бүс нутгийн цаа бугын аж ахуй эрхлэгчид, эрдэмтэн судлаачид, олон улсын байгууллагын төлөөлөгчид оролцож байна. Төлөөлөгчид цаа бугын аж ахуйн өнөөгийн нөхцөл байдал, бэлчээрийн доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөө, уугуул иргэдийн уламжлалт мэдлэг, өв соёлыг хадгалан хамгаалах, тогтвортой хөгжлийг дэмжих, улсын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх чиглэлээр хэлэлцүүлэг өрнүүлжээ. Мөн Духа цаатан иргэдийн түүх, өв соёл, уламжлалт аж ахуйг сурталчлах үзэсгэлэн, соёл урлагийн тоглолт, цаа бугын уралдаан, үндэсний уламжлалт тэмцээн, гар урлалын үзэсгэлэн, худалдаа зэрэг олон нийтэд зориулсан арга хэмжээ хурлын хүрээнд болно. Монгол Улс дахь цаатнууд нь Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сум дахь Баруун, Зүүн тайгад амьдардаг. 2025 оны байдлаар цаа бугаа маллан амьдардаг 120 гаруй цаатан өрх, 3000 орчим цаа буга манай улсад байна.

“Чингис хааны удмын бичгийн их хүмүүн Д.Нацагдорж” олон улсын эрдэм шинжилгээний ...

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Нийт илтгэлийн 40 хувь нь гадаадын монголч эрдэмтнийх байгаа нь “Д.Нацагдорж судлал” олон улсын монгол судлалын анхаарлын төвд байгааг илэрхийлж байна

Их зохиолч, соён гэгээрүүлэгч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулсан “Чингис хааны удмын бичгийн их хүмүүн Д.Нацагдорж” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал “Чингис хаан” үндэсний музейн хурлын танхимд боллоо. Тус хуралд ИБУИНХУ, АНУ, БНФУ, ХБНГУ, БНХАУ, ОХУ, Япон зэрэг найман орны эрдэмтэн судлаачид оролцож байна. Энэ хурал нь орчин үеийн утга зохиол, хэл шинжлэлийн шинэ урсгал чиглэл, салбар дундын судалгааг хамарснаараа онцлог болж нийт илтгэлийн 40 хувь нь гадаадын монголч эрдэмтнийх байгаа нь “Д.Нацагдорж судлал” олон улсын монгол судлалын анхаарлын төвд байгааг илэрхийлж байна. Д.Нацагдоржийн намтар, архив, эх бичиг, хэл найруулга, орчуулга, яруу найраг, үргэлжилсэн үгийн зохиол, жүжиг, соёлын өв, дурсамж судлал, харьцуулсан утга зохиол, дижитал хүмүүнлэгийн ухаан зэрэг олон чиглэлийг хамарч байна. Тиймээс эрдэм шинжилгээний хурлын илтгэлүүд нь зохиолчийн өвийг шинэ эх хэрэглэгдэхүүнээр баяжуулж, олон улсын хамтын ажиллагааны хүрээнд дахин үнэлж, “Д.Нацагдоржийг орчин цагийн монгол утга зохиолын хэл бүрэлдэн тогтоход голлох нөлөө үзүүлсэн зохиолч” гэх зэргээр судалгааны олон шинэ санаа, асуудал дэвшүүлж, салбар дундын судалгаа хөгжиж байгааг зохион байгуулагчид нь онцолж байлаа.

Польш Улсын Легниц Поле хотын захирагч Рафал Плезиаг хүлээн авч уулзлаа

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Монгол, Польш хоёр улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, түүхэн үйл явдлыг сурталчлах, хоёр улсын түүх соёлыг харилцан таниулах, жуулчдын урсгалыг нэмэгдүүлэх чиглэлээр санал солилцов

Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын яамны Төрийн захиргааны удирдлагын газрын дарга Б.Алтантуяа Бүгд Найрамдах Польш Улсын Легниц Поле хотын захирагч Рафал Плезиаг хүлээн авч уулзлаа. Уулзалтын эхэнд Төрийн захиргааны удирдлагын газрын дарга Б.Алтантуяа Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Бүгд Найрамдах Польш Улсад 2025 онд хийсэн төрийн айлчлалын үеэр хоёр улсын харилцаа иж бүрэн түншлэлийн харилцааны түвшинд хүрч, Монголын Үндэсний олон нийтийн радио, телевиз, Монгол кино нэгтгэл зэрэг байгууллага, Бүгд Найрамдах Польш Улсын ижил түвшний байгууллагуудтай хамтын ажиллагааны баримт бичигт гарын үсэг зурсан талаар дурдаж, санамж бичгийн хүрээнд хамтран ажиллахад бэлэн болохоо илэрхийлэв. Бүгд Найрамдах Польш Улсын Легниц Поле хотын захирагч Рафал Плезиа алдарт Легницийн тулалдааны тухай жил бүр Легниц Поле хотын ойролцоо зохион байгуулдаг театрчилсан тоглолт болон соёл, урлагийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах чиглэлээр Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Польш Улсад суугаа Элчин сайдын яам болон Европ тивд амьдарч буй монголчууд, Монголын морин харвааны байгууллага, урлагийн хамтлагуудтай хамтран ажиллаж, Монгол Улсын соёл, түүхийг түгээж ирсэн тухай танилцуулж, цаашид төр, хувийн хэвшлийн байгууллагуудтай хамтран ажиллахыг зорьж буйгаа танилцуулав. Уулзалтын төгсгөлд талууд Монгол, Польш хоёр улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, түүхэн үйл явдлыг сурталчлах, хоёр улсын түүх соёлыг харилцан таниулах, жуулчдын урсгалыг нэмэгдүүлэх чиглэлээр хамтран ажиллах талаар санал солилцов.

Монгол Улсаас гадаад гэр бүлд үрчлэгдсэн хүүхдүүд, тэдний гэр бүлийг хүлээн авч у...

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Хүүхдүүдийн хувьд Монгол Улсын сайн сайхан байдлыг дэлхий нийтэд таниулахад өөрсдийн хувь нэмрийг оруулах чин хүсэл зорилготой байгаагаа илэрхийлжээ

Монгол Улс “Хүүхдийг хамгаалах болон улс хооронд үрчлэх асуудлаар хамтран ажиллах тухай конвенц”-д 1998 онд нэгдэн орсон. Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн яамны Гэр бүлийн бодлогын газрын дарга Д.Мөнгөнтуул болон холбогдох шинжээчид Америкийн Нэгдсэн Улсад төвтэй “Холт Интернэшнл” төрийн бус байгууллагын төлөөлөл болон Монгол Улсаас гадаад гэр бүлд үрчлэгдсэн хүүхдүүд, тэдний гэр бүлийг хүлээн авч уулзлаа. “Холт Интернэшнл” төрийн бус байгууллагаас уламжлал болгон зохион байгуулж ирсэн “Эх оронтойгоо танилцах аялал” нь Монгол Улсаас гадаадын гэр бүлд үрчлэгдсэн хүүхдүүдэд төрөлх эх орныхоо соёл, зан заншилтай танилцах, холбогдох байгууллагуудтай уулзаж өөрсдийн санал хүсэлтээ илэрхийлж, хамтран ажиллах боломж олгодог. Энэ удаагийн аяллын оролцогчид Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яаманд зочилж, өөрсдийн боловсрол, мэргэжил, ажил, амьдралын талаар болон гэр бүл, амьдарч байгаа улс орныхоо тухай, ойрын болон ирээдүйн зорилго, үрчлэлтийн ач холбогдол, үр дүнгийн талаар ярилцсан байна. Хүүхдүүдийн хувьд Монгол Улсын сайн сайхан байдлыг дэлхий нийтэд таниулахад өөрсдийн хувь нэмрийг оруулах чин хүсэл зорилготой байгаагаа илэрхийлжээ.

Төрийн тахилгат Сутай хайрхан уулын тэнгэрийг тайх тахилга боллоо

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Монгол түмний эрт цагаас шүтэн дээдэлж, “Сүүтэй уул” хэмээн сүсэглэн залбирч, эв нэгдлийн бэлгэдэл хэмээн эрхэмлэн хүндэтгэж ирсэн Сутай хайрханы төрийн тахилга дөрөв дэх удаагаа ёслол төгөлдөр болов

Төрийн тахилгат Сутай хайрхан уулын тэнгэрийг тайх тахилга боллоо. Монгол түмний эрт цагаас шүтэн дээдэлж, “Сүүтэй уул” хэмээн сүсэглэн залбирч, эв нэгдлийн бэлгэдэл хэмээн эрхэмлэн хүндэтгэж ирсэн Сутай хайрханы төрийн тахилга дөрөв дэх удаагаа ёслол төгөлдөр болов. Төрийн тахилгад Монгол Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн захирамжаар төрийг төлөөлөн оролцсон юм. Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт энэ үеэр, "Байгалийн унаган төрхийг хадгалах, экосистемийг хамгаалахад монголчуудын уул овооны тахилга ихээхэн ач холбогдолтой хэмээн үзэж ЮНЕСКО-гоос “Уул овоо тахих монгол зан үйл”-ийг яаралтай хамгаалах шаардлагатай соёлын биет бус өвийн Дэлхийн жагсаалтад бүртгэж, энэ төрлийн судалгааг үе шаттай хэвлэн нийтэлж, түгээн дэлгэрүүлж байгаа"-г онцлов.

“Чингис хааны удмын бичгийн их хүмүүн Д.Нацагдорж” олон улсын эрдэм шинжилгээний ...

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Дэлхийн цаатнуудын VIII их хурал Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур суманд болов

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

2025 оны байдлаар цаа бугаа маллан амьдардаг 120 гаруй цаатан өрх, 3000 орчим цаа буга манай улсад байна

Польш Улсын Легниц Поле хотын захирагч Рафал Плезиаг хүлээн авч уулзлаа

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Монгол Улсаас гадаад гэр бүлд үрчлэгдсэн хүүхдүүд, тэдний гэр бүлийг хүлээн авч у...

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

Төрийн тахилгат Сутай хайрхан уулын тэнгэрийг тайх тахилга боллоо

Densmaa — Fri, 07 Aug 2026 03:08:00 GMT

“COP17 Ахисан түвшний хаалттай сургалт-хэлэлцүүлэг” болов

Densmaa — Wed, 05 Aug 2026 02:08:00 GMT

Хэлэлцээний үйл явцыг шударга, ил тод удирдан чиглүүлж, харилцан итгэлцлийг бэхжүүлэх, бодлогын шийдвэрийг урагшлуулахад гол үүрэг гүйцэтгэхийг онцлов

Монгол Улс Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал Улаанбаатар хотноо зохион байгуулна. Энэ хүрээнд Монгол Улсын Засгийн газрын хэлэлцээний багийн мэдлэг, ур чадвар, удирдан чиглүүлэх чадавхыг бэхжүүлэхээр “COP17 Ахисан түвшний хаалттай сургалт-хэлэлцүүлэг” БОУАӨЯ, ГХЯ, НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Нарийн бичгийн дарга нарын газар, Олон талт хэлэлцээний төв хамтран зохион байгуулж байна. БОУАӨ-ийн сайд Ц.Сандаг-Очир сургалт-хэлэлцүүлгийг нээж хэлэхдээ, COP17 хурлыг даргалагч улс нь зөвхөн хурлыг зохион байгуулах үүрэгтэй бус хэлэлцээний үйл явцыг шударга, ил тод удирдан чиглүүлж, өөр байр суурьтай улс орнуудын хооронд зөвшилцөл бий болгох, харилцан итгэлцлийг бэхжүүлэх, бодлогын шийдвэрийг урагшлуулахад гол үүрэг гүйцэтгэхийг онцлов.

Олон улсын монголч эрдэмтний XIII их хурал наймдугаар сарын 10–13-ны өдөр болно

Densmaa — Wed, 05 Aug 2026 02:08:00 GMT

Нийт 29 орны 600 гаруй эрдэмтэн, судлаач оролцож, 528 эрдэм шинжилгээний илтгэл хэлэлцүүлэхээр төлөвлөж байна

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн ивээл дор Олон улсын монголч эрдэмтний XIII их хурал наймдугаар сарын 10–13-ны өдөр Дэлхийн монгол судлалын төв болох Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдана. Энэхүү их хурал нь Монгол Улсын шинжлэх ухаан, соёлын дипломат бодлогыг дэмжих, үндэсний брэндийн олон улсын нэр хүндийг бэхжүүлэх, Монголын талаарх шинжлэх ухаанд суурилсан мэдлэг, судалгааны үр дүнг дэлхийн хэмжээнд түгээн дэлгэрүүлэхэд стратегийн ач холбогдолтой үйл ажиллагаа юм. Олон улсын монголч эрдэмтний их хурлыг 1959 оноос эхлэн уламжлал болгон зохион байгуулж ирсэн бөгөөд өнгөрсөн 66 жилийн хугацаанд дэлхийн монгол судлалын салбарын хамгийн нэр хүндтэй, тогтвортой олон улсын эрдэм шинжилгээний чуулган болон хөгжжээ. Өнгөрсөн 12 удаагийн их хуралд дэлхийн 60 гаруй орны 4000 орчим эрдэмтэн, судлаач оролцож, монгол хэл шинжлэл, түүх, археологи, антропологи, угсаатан судлал, шашин судлал, соёл судлал, олон улсын харилцаа зэрэг 20 гаруй чиглэлээр 3000 гаруй эрдэм шинжилгээний илтгэл хэлэлцүүлсэн байна. Энэ удаагийн XIII их хуралд Япон, БНХАУ, БНСУ, Энэтхэг, Казахстан, Узбекистан, Балба, Израил, Монгол, Австри, Чех, Франц, Финланд, Герман, Унгар, Итали, Испани, Польш, Румын, Турк, Их Британи, ОХУ, Швейцар, АНУ, Австрали, Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс зэрэг нийт 29 орны 600 гаруй эрдэмтэн, судлаач оролцож, 528 эрдэм шинжилгээний илтгэл хэлэлцүүлэхээр төлөвлөж байна. Тус их хурал нь дэлхийн монгол судлалын эрдэмтэн, судлаачдыг нэгтгэн, шинжлэх ухааны хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхийн зэрэгцээ Монголын түүх, хэл, соёл, өв уламжлалын талаарх судалгааны шинэ үр дүнг олон улсын түвшний мэдлэгийн эргэлтэд оруулах чухал индэр болох юм.

"Дэл" уулын хадны зургийн цогцолбор

Densmaa — Wed, 05 Aug 2026 02:08:00 GMT

"Дэл", "Хөнжлийн уул" нь Дундговь, Өмнөговь аймгийн нутгийг дамнан орших бөгөөд уулсын зүүн, баруун бэлд нийт 5000 орчим хадны зураг бүртгэгджээ

Дундговь аймгийн Өлзийт сумын нутагт орших "Дэл" уулын хадны зургийн цогцолбор нь неолитын үеэс Түрэгийн үе хүртэлх хэдэн мянган жилийн түүхийг өгүүлэх хадны зураг, бичээс, археологийн дурсгалаараа Монголын хамгийн том задгай галерейн нэгэд тооцогддог бөгөөд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн урьдчилсан жагсаалтад багтаад байна. "Дэл", "Хөнжлийн уул" нь Дундговь, Өмнөговь аймгийн нутгийг дамнан орших бөгөөд уулсын зүүн, баруун бэлд нийт 5000 орчим хадны зураг бүртгэгджээ. Энэхүү хадны зурагт хүн, аргаль, янгир, адуу, тэмээ, ан агнуурын үзэгдэл, тэрэг, төрөл бүрийн бэлгэдэлт дүрс сийлсэн байдаг. Судлаачид эдгээр дурсгалыг неолит, хүрэл зэвсгийн үе, төмрийн түрүү үе, Хүннү болон Түрэгийн үеийн өвтэй холбон үздэг. Хадны зургаас гадна эртний Түрэгийн руни бичгийн дөрвөн дурсгал, Тан улсын үед холбогдох монгол, хятад бичээс, дөрвөлжин булш, чулуун байгууламж зэрэг түүх, археологийн олон үнэт өв илэрсэн байна. "Дэл" уулын судалгааг 1960 онд археологич А.П.Окладников, Д.Дорж нарын удирдсан Монгол-Зөвлөлтийн хамтарсан шинжилгээний анги эхлүүлсэн бөгөөд өнөөг хүртэл тасралтгүй үргэлжилж байна.

“Нүүдэлчин” фестивалийг энэ удаад дэлхийн 190 гаруй орны төлөөлөгч үзэж сонирхоно

Densmaa — Wed, 05 Aug 2026 02:08:00 GMT

Нийслэлийн Налайх дүүрэгт наймдугаар сарын 21-23-нд өдөр болох тус фестивалийн зочид нь Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал буюу СОР17-гийн төлөөлөгчид юм

Монголын соёлын биет бус өвийн олон төрөл зүйл, угсаатны бүлгийн онцлогийг таниулан сурталчилдаг “Нүүдэлчин” фестивалийг энэ удаад дэлхийн 190 гаруй орны төлөөлөгч үзэж сонирхоно. Нийслэлийн Налайх дүүрэгт наймдугаар сарын 21-23-нд өдөр болох тус фестивалийн зочид нь Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал буюу СОР17-гийн төлөөлөгчид юм. “Эх байгалиа сэргээе, Итгэл найдвараа бадраая” уриан дор болох СОР17 хуралд 190 гаруй орны 5 мянга орчим төлөөлөгч оролцож, цөлжилт, газрын доройтол, ган, бэлчээр зэрэг хүн төрөлхтний өмнө тулгамдаж буй байгаль орчны сорилт, тэдгээрийг шийдэх, давж гарах арга замыг хэлэлцэнэ.

Монгол–Америкийн боловсролын харилцаа: Фулбрайтын хөтөлбөр Монголд

Densmaa — Sun, 02 Aug 2026 19:08:00 GMT

Энэ жил Фулбрайтын хөтөлбөрийн 80 жилийн ой тохиож байна.

Улс орнуудын хамтын ажиллагааны хамгийн бат бөх гүүр нь зөвхөн улс төр, эдийн засаг биш. Харин хүмүүс хоорондын ойлголцол, мэдлэг, боловсролын солилцоо байдаг. Монгол, Америкийн харилцааны энэ гүүрийг сүүлийн 30 гаруй жилийн турш бэхжүүлж ирсэн хөтөлбөр бол АНУ-ын Засгийн газрын Фулбрайтын тэтгэлэг юм. 1946 онд сенатор Жеймс Уильям Фулбрайтын санаачилгаар эхэлсэн энэ хөтөлбөр өнөөдөр дэлхийн 160 гаруй улсад хэрэгжиж, 400 мянга гаруй төгсөгчтэй олон улсын нэр хүндтэй боловсролын солилцооны сүлжээ болон өргөжжээ. Үндсэн зорилго нь улс орнуудын иргэдийг боловсролоор дамжуулан холбож, харилцан ойлголцлыг бэхжүүлэхэд оршдог. Энэ жил Фулбрайтын хөтөлбөрийн 80 жилийн ой тохиож байна. Мөн АНУ тусгаар тогтнолынхоо 250 жилийн ойг тэмдэглэж буйтай холбогдуулан Монгол дахь АНУ-ын Элчин сайдын яам Фулбрайтын төгсөгчид, боловсролын байгууллага, төрийн байгууллагын төлөөлөл оролцсон уулзалт зохион байгууллаа. Энэхүү арга хэмжээ нь өнгөрсөн хугацааны хамтын ажиллагааг дүгнэхээс гадна ирээдүйн хамтын ажиллагааны чиглэлийг тодорхойлсон юм.

Монгол Улсад Фулбрайтын хөтөлбөр 1992 онд хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд түүнээс хойш олон зуун монгол залуу АНУ-ын их, дээд сургуулиудад суралцаж, магистр, докторын зэрэг хамгаалан эх орондоо эргэн иржээ. Үүний зэрэгцээ Америкийн эрдэмтэн судлаачид, англи хэлний багш нар Монголд ажиллаж, дээд боловсрол, судалгаа, англи хэлний сургалтын хөгжилд хувь нэмрээ оруулсан юм. Өнөөдөр Фулбрайтын төгсөгчид төрийн байгууллага, их, дээд сургууль, шинжлэх ухаан, бизнес, иргэний нийгмийн салбарт ажиллаж, Монголын хөгжлийн бодлого, шинэчлэлд өөр өөрийн хувь нэмрийг оруулсаар байна. АНУ-ын Элчин сайдын яамны Олон нийттэй харилцах албаны дарга Молик Д.Бэркана хэлэхдээ Фулбрайтын хамгийн том үнэ цэнэ нь зөвхөн боловсрол эзэмшүүлэхэд бус улс орнуудын хооронд урт хугацааны итгэлцэл, ойлголцлыг бий болгоход оршдог гэдгийг онцолсон юм.

Молик Д.Бэркана:1992 онд эхэлснээс хойш Фулбрайт хөтөлбөрийн хүрээнд Монголын 500 орчим иргэн АНУ-д суралцахаар очсон бол АНУ-аас 200 орчим америк иргэн Монгол Улсад ирсэн байна. Нийтдээ манай хоёр орны хооронд 700 орчим Фулбрайтын төгсөгч байдаг. Фулбрайтаас гадна АНУ-ын Засгийн газрын санхүүжилттэй олон төрлийн солилцооны хөтөлбөр байдаг. Жишээлбэл, дунд шатны мэргэжилтнүүдэд зориулсан Олон Улсын Манлайлагчдын Солилцооны Хөтөлбөр байна. Энэ нь АНУ-д 3 долоо хоногийн турш хэрэгждэг хөтөлбөр. Мөн залуучуудад зориулсан Ирээдүйн Манлайлагчдын Солилцооны Хөтөлбөр байдаг. Мөн АНУ-д нэг жилийн хугацаанд хэрэгждэг Хьюберт Хамфри хөтөлбөр байна. Энэ нь мөн Фулбрайтын хөтөлбөрийн нэг хэсэгт тооцогддог. Түүнчлэн үе үе сэтгүүлчдэд зориулсан хөтөлбөрүүдийг зохион байгуулдаг. Оюутнуудад зориулсан олон хөтөлбөр бий. Бид "Америкийн Зөвлөл"-тэй хамтран АНУ-д суралцах сонирхолтой монгол залууст зөвлөгөө мэдээлэл өгдөг. "EducationUSA"-аар дамжуулан монгол залууст АНУ-ын их дээд сургуулиудын тэтгэлэгт хамрагдах боломж олоход нь тусалдаг.

Өнгөрсөн 30 гаруй жилийн хугацаанд Фулбрайтын төгсөгчид зөвхөн мэдлэг эзэмшээд зогсохгүй, олон улсын туршлагаа эх орондоо нутагшуулан боловсрол, төрийн удирдлага, шинжлэх ухаан, бизнес зэрэг олон салбарын хөгжилд хувь нэмэр оруулжээ. Үүний тод жишээ бол Монгол дахь Фулбрайтын анхны төгсөгчдийн нэг, боловсролын салбарын нэрт зүтгэлтэн Б.Жадамба юм. Тэрээр 1992 онд АНУ-д суралцаад эх орондоо ирэхдээ Монгол Улс дэлхийтэй шинээр харилцаж эхэлсэн цаг үетэй мөр зэрэгцэн ажиллаж байлаа. Тухайн үед англи хэлний багш маш цөөн байсан учраас орос хэлний багш нарыг зургаан сарын сургалтаар англи хэлтэй болгох үндэсний хэмжээний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж, 650 гаруй багш бэлтгэсэн. Мөн АНУ-аас 36 англи хэлний багшийг Монголд гурван жилийн хугацаатай ажиллуулах төслийг амжилттай хэрэгжүүлжээ.

Б.Жадамба: Тэр үед анхных болохоор асар их хүндэтгэл дунд байсан. Хангамж сайн. Энэ тэтгэлгийн нэг давуу тал нь би одоо Германд очиж илтгэл тавья гэхэд сангаас бүхий л зардлыг даана. Тэтгэлэгт хамрагдсанаар хэл сайжирснаас гадна Монголын боловсролын салбарт ихээхэн өөрчлөлт орсон гэж боддог. Тэрнээс хойш би Дани, UNESCO, UNICEF гээд олон улсын байгууллагуудын төслийг удирдаж ажилласан. Ер нь төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлнэ гэдэг хүн хоорондын харилцаа юм. Фулбрайтад хамрагдсан нь зөвхөн миний амьдралд биш, Монголын боловсролын салбарт ихээхэн хувь нэмэр болсон гэж боддог.

Боловсролын үр шимийг нэг өдөр, нэг жилээр хэмжихэд бэрх. Түүний бодит үр дүн үеэс үед өвлөгдөж, нийгмийн хөгжилд аажмаар шингэдэг. Фулбрайтын анхны төгсөгчдийн нэг Б.Жадамба АНУ-аас эргэн ирснийхээ дараа багш бэлтгэх, англи хэлний сургалтыг өргөжүүлэх, олон улсын байгууллагуудтай хамтран төсөл хэрэгжүүлэх ажлыг манлайлан ажиллажээ. Тухайн үед Улсын Багшийн дээд сургууль, Цэцэрлэгийн багшийн сургууль, Гадаад хэлний сургуулийг нэгтгэн Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль байгуулж байсан бөгөөд Б.Жадамба “Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институт”-ын захирлаар ажиллаж, багшийн хөгжил, англи хэлний сургалт, олон улсын хамтын ажиллагааны чиглэлээр олон шинэ санаачилга хэрэгжүүлсэн байна. Өнөөдөр ч тэрхүү төслүүдийн үр дүн Монголын боловсролын салбарт үргэлжилсээр байна. Нэг багшийн эзэмшсэн мэдлэг олон зуун багшид хүрч, тэдгээр багшийн мэдлэг олон мянган сурагчдад түгсэн нь боловсролын хамтын ажиллагааны хамгийн бодит үр шим болсныг түүний жишээнээс харж болно.

Фулбрайтын төгсөгчид зөвхөн боловсролын салбарт бус төрийн бодлого, соёл, хэвлэл мэдээлэл, иргэний нийгмийн хөгжилд ч идэвхтэй хувь нэмэр оруулж иржээ. Бидний дараагийн уулзсан Фулбрайтын төгсөгч бол улс төрч, зохиолч, УИХ-ын гишүүн болон Соёл, спорт, аялал жуулчлалын сайдаар ажиллаж байсан Ц.Оюунгэрэл юм. Тэрээр АНУ-д суралцсан хугацаагаа зөвхөн мэргэжлийн боловсрол эзэмшсэн үе биш харин өөр соёл, өөр үнэт зүйл, өөр өнцгөөс сэтгэж сурах боломж байсан гэж дурссан юм.

Ц.Оюунгэрэл: Фулбрайтын хөтөлбөр бол АНУ-д мастер, докторын зэрэг хамгаалах сургуульд сурахад нь өгдөг маш өгөөмөр тэтгэлэг байдаг. Энэ тэтгэлгийг 2003 онд Стэнфордын их сургуульд явахдаа авч байсан. Фулбрайтын нэг онцлог нь АНУ-ын конгрессоос санхүүжүүлдэг учраас зүгээр нэг сургуульд сургаад буцаадаггүй. Тэтгэлэг авсан оюутнуудад бүтэн сарын курс хичээл заадаг. Энэ хичээл дотор АНУ-ын их сургуулиудад очоод академик амжилт гаргахын тулд та бичгийн чадвараа яаж хөгжүүлэх, маргаан мэтгэлцээнд яаж оролцох, багаар яаж ажиллах гээд бид нарын монголын их сургуулиудад сурч байгаагүй зүйл заадаг. Жишээ нь их сургуульд сурч байхад ганцаараа бүх юмыг мэдээд, ганцаараа гар өргөөд байвал хамгийн сайн оюутан гэж магтагдаж явж байлаа. Би чинь их сургуульд дандаа онц сурч тэрийгээ л гоё юм гэж бодож байв. Яг Фулбрайтын оюутан болоод академик орчинтой танилцах сургалтанд сууж байхад миний тэр чанарыг хамгийн муу чанар гэж байсан. Та бусаддаа сурах боломж олгохгүй байна. Та бусадтай хамтарч ажиллахгүй байна. Та бусдыг сонсохгүй байна. Та хариултыг цээжилчихээд гараа өргөж байна. Та бусадтай энийгээ харилцан ярьж шүүмжлэхгүй байна гээд өөрөө онц гэж бодож байсан маш олон боловсролын чадавх маань Америкт очоод маш муу ажил гэж дүгнэгдсэн. Тэгээд би бүр гайхаад, би чинь яаж сурчихсан юм бол би одоо яаж сурах ёстой юм бэ гэдэгт суралцсан. Үүнд бусдыг сонсож сурах, багаараа ажиллаж сурах, ганцаараа урагшаа явах нь чухал биш, олуулаа нийлж ямар нэгэн алхам хийх гээд багаараа амжилтанд хүрэх гэдэг юмыг сууриар нь заадаг ийм хөтөлбөр юм. Тэгээд курсээ дуусаад Стэнфордын их сургуульд суралцахаар ирэхэд тэнд би тийм сургалтанд суралцаагүй байсан бол би маш олон хүний мөнгийг дэмий үрэх байсан. Яагаад гэвэл би өөрийнхөөрөө буруу ишэлсэн сүх шиг явсаар байгаад тэр их хүний өгсөн мөнгийг буруу үрэх байжээ. Тэгээд соёлын өвд академик соёл гэж ярьж байна. Их сургуульд яаж сурах юм, судалгааг яаж хийх юм, бусадтай яаж ажиллах юм, мэдээллийг яаж цуглуулах юм, цуглуулсан мэдээлэл дээр яаж шүүмж, анализ хийх гээд энэ бүх ажлыг ганцаараа биш багаараа яаж хийх, тоо баримттай яаж ажиллах юм гээд маш олон нарийн сурах арга барилыг заалгаснаараа аан, Нээлттэй нийгэм гэдэг чинь олон хүн оролцож байж арай өөр үр дүн гаргадаг юм байна, би чинь хаалттай үед сургуульд сурч байсан хүн хаалттай үед багшийн заасныг хэн сайн цээжилсэн нь дүн авдаг юм байна гээд маш олон соёлын ялгааг олж мэдсэн.

Фулбрайтын тэтгэлэг аваад явж байгаа залуучуудад хэлэхэд нэг сарын академик сургалтанд маш сайн оролцоод тэр чанартай оролцохын хэрээр дараагийн сургуульд явахдаа авсан тэтгэлэгээрээ зөв юмаа сураарай, зөв арга барил сураарай гэж захих байна.

Ц.Оюунгэрэлийн хэлсэнчлэн Фулбрайтын хөтөлбөрийн зорилго нь зөвхөн сайн мэргэжилтэн бэлтгэх бус мэдлэгээ нийгмийн хөгжилд зориулах манлайлагчдыг төлөвшүүлэхэд оршдог. Өнгөрсөн 30 гаруй жилийн хугацаанд Фулбрайтын тэтгэлгээр суралцсан монголчууд төрийн байгууллага, их, дээд сургууль, шинжлэх ухаан, бизнес, иргэний нийгмийн байгууллагуудад ажиллаж, улс орны хөгжилд бодит хувь нэмэр оруулсаар байна. Нөгөө талаас Америкийн эрдэмтэн судлаачид Монголд ирж хэл шинжлэл, түүх, байгаль орчин, археологи зэрэг олон чиглэлээр судалгаа хийж, их, дээд сургуулиудад багшилснаар хоёр улсын боловсролын хамтын ажиллагаа нэг талын бус, харилцан суралцдаг түншлэл болон хөгжжээ.

Өнөөдөр Монголын Фулбрайтын төгсөгчид боловсролын салбараар хязгаарлагдахгүйгээр төрийн удирдлага, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, инженерчлэл, бизнес, хэвлэл мэдээлэл, соёл урлаг зэрэг олон салбарт ажиллаж байна. Тэд өөр өөрийн мэргэжлээрээ олон улсын туршлага, шинэ мэдлэгийг эх орондоо нутагшуулж, нийгмийн хөгжилд бодит хувь нэмэр оруулсаар иржээ.

Нөгөөтэйгүүр, Фулбрайтын хөтөлбөр зөвхөн монголчуудыг АНУ-д суралцуулахад чиглэсэнгүй. Америкийн эрдэмтэн судлаачид Монголд ирж их, дээд сургуулиудад багшилж, хэл шинжлэл, түүх, археологи, байгаль орчин зэрэг чиглэлээр судалгаа хийж, хоёр улсын эрдэм шинжилгээ, боловсролын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Ийнхүү Фулбрайт нь нэг талын бус, харилцан суралцаж, хамтдаа хөгжих түншлэлийн загвар болсон юм. Иймдээ ч 1992 оноос хойш Монгол-Америкийн боловсролын хамтын ажиллагаа тогтвортой өргөжин хөгжиж байна. Фулбрайтын хөтөлбөрөөс гадна англи хэлний боловсрол, оюутан солилцоо, хамтарсан судалгааны төсөл, их, дээд сургуулиудын түншлэл зэрэг олон санаачилга хэрэгжиж байна. АНУ-ын Элчин сайдын яамны Олон нийттэй харилцах албаны дарга Молик Д. Бэркана "2026 онд хоёр улсын Засгийн газар Фулбрайтын хамтарсан санхүүжилтийн гэрээг дахин сунгаснаар Монголын шинэ үеийн оюутан, судлаачдад дэлхийн шилдэг их сургуулиудад суралцах боломж цаашид ч нээлттэй хэвээр үлдэх нөхцөл бүрдэх юм. Энэ нь боловсролын салбарын хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлэхээс гадна Монгол, Америкийн стратегийн түншлэлийг улам бэхжүүлэх чухал алхам болно” гэдгийг онцлон тэмдэглэж байлаа.